Trong suốt thời kỳ Phục Hưng (~TK 14-16) lan sang tận cuối thời Baroque (~TK 16-17), vẽ cảnh hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá là một thách thức lớn đối với các họa sĩ.

Trước hết, là thách thức về mặt kỹ thuật. Cụ thể hơn, là thách thức của nguyên tắc “vẽ đúng” theo cách nhìn “hiện thực” và theo các tiêu chuẩn thẩm mỹ về tính “cao cả”: làm thế nào để diễn tả hình ảnh Chúa Giêsu đã chết được đưa xuống khỏi Thập Tự Giá trong dáng dấp quặt quẹo mà không làm mất đi vẻ uy nghiêm của Người và không làm kinh sợ…

 Tiếp theo, là thách thức về mặt tư tưởng. Cụ thể hơn, là thách thức của cách lý giải chủ đề và biểu hiện nghệ thuật. Hình ảnh Chúa Giêsu bị đóng đinh trên Thập Tự Giá, tuy đau thương, nhưng biểu hiện thẩm mỹ, căn bản vẫn là tinh thần BI TRÁNG, và tự nó đã bao gồm một ý nghĩa BIỂU TƯỢNG “THẦN THIÊNG”… Hình ảnh Chúa Giêsu sống lại, đi ra hay bay lên từ mộ đá, đã là hình ảnh khẳng đinh cho sự CHIẾN THẮNG và đã có ý nghĩa THẦN KỲ… Ở cả hai chủ đề này, cách lý giải chủ đề, mang đầy tính lý tưởng và gần như sẵn có, bởi vậy, mà sự thể hiện không trở nên quá khó… Với chủ đề hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá khác hẳn. Nó gần như thuần tuý chỉ là câu chuyện đời thường. Làm thế nào để thể hiện những hình ảnh đau thương đời thường này mà không sa vào các tình cảm bi lụy thế tục, vẫn chuyển tải được ý nghĩa thiêng liêng cần có…

 Bởi những thách thức như vậy, mà họa sĩ nào cũng muốn lao vào để “đo lường tầm vóc” của mình! May, không ít người đã thành công, nên cuối cùng, cho đến ngày nay, với chủ đề này,chúng ta đã được nhìn thấy không ít tuyệt tác…!

 Ở đây, tôi xin giới thiệu vài tác phẩm tiêu biểu nhất.

 Trước tiên, phải kể đến bức tranh khổ lớn (220 x 262cm) của họa sĩ người Hà Lan Roger van der Weyden (1399-1464) sáng tác năm 1435. Theo các nhà viết sử nghệ thuật, đây là tác phẩm đầu tiên thể hiện thành công chủ đề hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá, và là tác phẩm đáng chú ý nhất thể hiện sự chín muồi của tác giả. Do hoà trộn giữa phong cách tượng trưng Trung Cổ trong cách thể hiện không gian và phong cách tả thực Phục Hưng trong cách thể hiện hình ảnh nhân vật, bức tranh đã có dáng dấp của một hoạt cảnh sân khấu vừa sống động vừa nghiêm trang. Sự sống động thể hiện qua sắc thái biểu cảm ở từng gương mặt, từng hình vi của các nhân vật. Và câu chuyện Kinh Thánh đã được thể hiện một cách trọn vẹn… Tác phẩm này, ban đầu, được vẽ cho một nhà Nguyện ở Leuven, Hà Lan, nhưng từ thế kỷ 16, nó đã thuộc sở hữu của người Tây Ban Nha. Đến nay, tác phẩm này đang được đặt tại bảo tàng Prado, Madrid, Tây Ban Nha. Xin xem ảnh tranh và một số chi tiết:

 

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1435-của Roger van der Weyden

 

Cuối cùng, phải kể đến “Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá” (158-117cm) sáng tác năm 1634 của họa sĩ người Hà Lan Rembrandt van Rijn (1606-1669). Nói cuối cùng, bởi theo các nhà nghiên cứu lịch sử và phê bình mỹ thuật phương Tây, sau tác phẩm của họa sĩ bậc thầy dùng ngôn ngữ ánh sáng này, hầu như không còn tác phẩm nào có thể thể hiện cảnh hạ xác chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá vừa hiện thực, gần gũi vừa mang lại những xúc cảm thiêng liêng đến vậy. Hình ảnh trong tranh, cho thấy, đây là câu chuyện hoàn toàn hiện thực, với những con người mà dáng dấp và hành vi như ta vẫn gặp trong đời sống hằng ngày. Nhưng cái ánh sáng lung linh thì lại mang đầy sắc thái “siêu thực” của chiều sâu nội tâm. Thực tại được nhìn thấy, dường như đang ẩn chứa những sự thật khác cần được chiêm nghiệm. Rất khó diễn tả bằng lời, nhưng rõ ràng nó đã làm người xem rung động…

 Tác phẩm này đang thuộc sở hữu của bảo tàng Hermitage ở St. Petersburg, Nga.

 

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1634-Rembrandt van Rijn

 Và dưới đây là một số tác phẩm nổi tiếng khác. Xin xem ảnh tranh:

 

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1507-của Raphael

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1521.-của Rosso Fiorentino

 “Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1528.-của Jacopo Pontormo

 “Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1545.-của Daniele da Volterra

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1616-của Peter Paul Rubens

“Hạ xác Chúa Giêsu xuống khỏi Thập Tự Giá”-1697-của Jean Jouvenet

 Nguyên Hưng