NHÀ THỜ ĐỨC MẸ BÃI DÂU

Cái đẹp của sự hợp lý

Tọa lạc tại Bãi Dâu thuộc thành phố Vũng Tàu,  nhà thờ Đức Mẹ Bãi Dâu (ĐMBD) được xây dưng năm 1994.Theo tôi nếu so sánh các nhà thờ xây dựng sau năm 1975, đây là một trong những nhà thờ đẹp, cái đẹp phù hợp của một ngôi thánh đường nho nhỏ tại một thành phố du lịch.

Mặt tiền nhà thờ được thiết kế lấy hình dáng của cánh buồm, vị trí nhà thờ lưng tựa núi mặt nhìn ra biển, theo dân gian đây là một vị trí xây dựng tốt nhất theo thuật phong thủy. Nhìn từ xa màu xanh của núi làm nổi bật lên màu trắng của cánh buồm dường như đang phất phới trong gió biển .Thực ra kiểu thiết kế mái lệch vì kèo xiên cắm xuống đất là một hình thức kiến trúc không mới.Tuy vậy, khi áp dụng hình thức này vào nhà thờ, vốn là loại công trình có tính chất nghiêm trang cần có một sự tinh tế nhất định, nếu không rất dễ lầm tưởng đây là một câu lạc bộ, nhà hàng …Và rất đáng khen khi tác giả đã làm được điều này. Cánh buồm của mặt tiền nhà thờ kết hợp với tháp chuông như là cột buồm, một sự gắn kết hợp lí cả về hình khối cũng như ý nghĩa.Tiếc rằng, giá như tác giả thiết kế với độ dốc mái lớn hơn, tháp chuông cao hơn, khối mặt đứng tại vị trí gắn tượng được sử lí nhẹ nhàng hơn…

Khi thiết kế các công trình thờ phượng nói chung, công trình nhà thờ nói riêng, người ta thường thiết kế với hình thức cân đối, cân đối từ mặt bằng đến mặt đứng, tính cân đối thường nói lên sự trang nghiêm, sự uy nghi của công trình. Nhà thờ ĐMBD mặc dù xây dựng với mặt tiền không theo nguyên tắc cân đối vẫn có sự hợp lí của một công trình tôn giáo, tính hợp lí tùy theo qui mô và tính chất của công trình. Qui mô ở đây không phải ở diện tích nhà thờ mà ở đây cấp độ là một nhà thờ giáo xứ giáo họ, nếu là nhà thờ chính tòa của địa phận thì hình thức mặt đứng này chắc chắn sẽ không phù hợp. Thêm vào đó tính chất của nhà thờ ĐMBD là một nhà thờ trong thành phố du lịch, cần có sự phá cách, tươi trẻ nào đó trong hình thức mặt đứng.

Nói đến hình thức mặt đứng nhà thờ, hiện nay cũng có rất nhiều quan niệm khác nhau: hiện đại, cổ điển, dân tộc … Riêng tôi vẫn thích hơn ở tính địa phương của công trình, mặc dù tính dân tộc thì đã bao hàm cả tính địa phương trong đó.Tính địa phương thể hiện ở nhiều khía cạnh, từ khí hậu môi trường, từ vật liệu xây dựng đến phong tục tập quán, từ hình dáng mặt đứng đến qui mô công trình … Tính địa phương còn thể hiện ở sự khác nhau giữa miền núi và đồng bằng, giữa thôn quê và thành thị. Một nhà thờ ở xứ lạnh phải khác với hình thức nhà thờ ở xứ nóng, cũng vậy, không nên lấy những hình thức, vật liệu hào nhoáng ở thành thị để xây dựng một nhà thờ ở thôn quê. Nhà thờ ĐMBD theo tôi cách thiết kế phần nào đạt được yếu tố địa phương, như vậy, từ hình dáng cánh buồm của xứ biển đến sự mở rộng của mặt tiền rất phù hợp với nhà thờ ở một thành phố du lịch.

Từ ý tưởng thiết kế mái lệch để tạo dáng cánh buồm cho mặt đứng, tác giả muốn lợi dụng khoảng hở giữa hai mái để lấy sáng thông thoáng cho nội thất nhà thờ, tuy nhiên hiệu quả của việc này chưa đạt ít ra về mặt mỹ thuật. Thường khi thiết kế nhà thờ, dù muốn hay không cũng phải đóng trần, trần nhà thờ vừa tạo dáng vừa kết hợp bố trí việc chiếu sáng nhân tạo làm tăng lên sự phong phú cho nội thất nhà thờ. Ở đây nhà thờ ĐMBD lấy mái nhà làm trần vì vậy hình thức trần phải phụ thuộc theo hình thức mái. Kể cả hệ thống cửa hai bên, cửa đã thấp lại bị chặng đàng Thánh giá che khuất gần hết vì vậy không có tầm nhìn ra hai bên. Có thể tác giả lí luận đi nhà thờ mục đích để mọi người hướng lên cung thánh chứ nhìn ra hai bên làm gì cho chia trí? Thực ra với một vị trí như nhà thờ ĐMBD, thì chính khung cảnh thiên nhiên hai bên nếu thiết kế hệ thống cửa hợp lí, càng làm cho giáo dân hướng về Chúa nhiều hơn.Thêm vào đó cảm giác ngột ngạt ít nhiều vẫn có khi hệ thống cửa hai bên bị che khuất như vậy. Một nhà thờ đẹp tiếc rằng nội thất chưa ưng ý kể cả hình thức cung thánh đến tượng thánh giá ở giữa.

Chưa bàn tới khuôn viên rất đẹp ở chung quanh với tượng Đức Mẹ, đồi Can-vê … nhà thờ ĐMBD đối với tôi hình thức mặt đứng rất đơn giản phù hợp, một nét duyên dáng của không gian xứ biển, một bản pop-rock, dance bên cạnh các bản giao hưởng thính phòng của các nhà thờ khác…

Saigontháng 9 /2013

Kts Nguyễn văn Sáng