Sài gòn (19.06.2014) – Với bức linh ảnh nổi tiếng thế giới Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp, bức ảnh được cho là xuất hiện vào thế kỷ 14 hoặc đầu thế kỷ 15 thuộc họa phái Byzantine. Theo một số nhà nghiên cứu, bức hoạ này có nguồn gốc từ những bức họa có chủ để Đức Mẹ cuộc thống khổ của  Họa sĩ Andrea Rizo miền Candia  (1422 -1499), người được cho là chịu ảnh hưởng bối cảnh lịch sử cùa đế chế La Mã hùng mạnh, giàu sang,phú quí, thì Chúa Giêsu được diễn tả như Hoàng Đế và Đức Mẹ luôn là Nữ Hoàng. Những mầu sắc ước lệ : xanh, đỏ, tím đỏ và vàng trên bức tranh cho ta thấy rất rõ điều đó. Bức linh ảnh này hiện nay phổ biến trên toàn cỏi nước Việt, bất kỳ gia đình Công Giáo nào củng có. Không có gì mới !

IMG_2121

Theo thiển nghĩ, Đức MẹViệt Nam hiện nay được vẽ trong bối cảnh lịch sử của một quốc gia nhược tiểu, nghèo hèn, do con người VN vẽ từ năm 2012 – 2014  và sáng tạo chứ không sao chép, lần đầu tiên diễn tả như vậy dĩ nhiên là hình ảnh Đức Mẹ  phải khác và phải bình dị, đầy lòng từ ái và nhân hậu chói ngời. Dĩ nhiên sẽ gặp nhiều thử thách của cộng đoàn đả và đang có cái nhìn quen thuộc theo kiểu nhìn cũ.

Hôm nay trong cái nhìn vừa trình bày đó có một điều  mới “Sợi tóc trên đẩu rơi xuống củng do ý Chúa”. Để mừng lễ Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp vào ngày 27 tháng 6 năm 2014.  Tôi rất vinh dự và hạnh phúc chia sẻ những tâm tình của tôi khi cầm cọ vẽ thực hiện bức tranh Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp của Việt Nam hôm nay, tôi thầm cố gắng chia sẻ  3 chủ đề: Ngôn sứ, Tư Tế và Vương Đế, của người Việt theo đạo Thiên Chúa.

Dân tộc Việt  với ¾ dân số làm nghề nông, hình ành Mẹ Việt Nam là “một ngàn năm nô lệ giặc Tàu, một trăm năm độ hộ giặc Tây, hai mươi năm nội chiến từng ngày, gia tài của Mẹ là nước việt buồn” (Trịnh Công Sơn). Cho nên Mẹ luôn luôn là thân cò lặn lội bờ sông, bán mặt cho đất, bán lưng cho trời. Vất vả quanh năm nuôi con khôn lớn, trong cảnh nghèo nàn, thì làm gì có vàng bạc, kim cương, trang điểm đầy mình theo linh ảnh nổi tiếng của Byzantine ? Mẹ Việt mình nghèo lắm, thua xa thế giới nhiều lắm, nên nhiều trăn trở khổ đau, và đó củng là nội dung và ý tưởng của tác phẩm, là câu chuyện tôi muốn kể bằng màu sắc, đường nét và sáng tối. Vì bản chất là nghèo khó, nên Mẹ Việt  lúc nào củng sẳn sàng với 3 chử : “ Nghèo Khó – Vâng Phục và  Khiết Tịnh”  Nên hình ảnh  trong tranh Mẹ mặc áo tứ thân truyền thống của nhửng cô thôn nữ miền quê thật thà, chất phác. ở giửa đầu đội khăn mỏ quạ là một ngôi sao tám cánh. Đứng trên quả địa cầu, tay ôm Chúa vào lòng, tay kia đưa về hướng nhân loại, trên phông nền mây màu nâu đất ửng rạng đông.

 Nào đâu cái áo tứ thân

Cái khăn mỏ quạ, cái quần nái đen.

Áo tứ thân của người Việt Nam là biểu tượng cho sự thuần khiết, duyên dáng và cũng hết sức gợi cảm cho vẻ đẹp phụ nữ.

Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đã gọi nghệ thuật thánh là một “tác vụ cao quí”. Có thể nói nghệ thuật thánh một cách nào đó cũng thi hành ba tác vụ: ngôn sứ, tư tế, và vương đế. Nghệ thuật thánh thi hành tác vụ ngôn sứ khi nó truyền đạt cho con người những sứ điệp thánh thiêng và mời gọi họ suy nghĩ, cảm nghiệm và đón nhận. Đó là những sứ điệp bằng hình ảnh có sức gợi lên tâm tình và lôi cuốn sự chú ý. Nghệ thuật thánh thi hành tác vụ tư tế, bởi vì nó đóng vai trò cầu nối dẫn đưa con người đi vào huyền nhiệm của Thiên Chúa được trình bày qua những hình ảnh và biểu tượng, đưa cái thánh thiêng vào thế giới phàm tục, đưa thế giới thần linh đến cho con người, đồng thời biến đổi cái phàm tục thành thánh thiêng và dẫn đưa con người vào thế giới thần linh. Cuối cùng, nghệ thuật thánh thi hành tác vụ vương đế khi nó gợi lên những khuôn mẫu lý tưởng nhằm xây dựng con người và góp phần xây dựng vương quốc của Thiên Chúa nơi trần gian. Tóm lại, qua các hình thức diễn tả, nghệ thuật thánh bày tỏ các chân lý mạc khải, và trở thành biểu tượng của đức tin công giáo, góp phần xây dựng con người mới trong Đức Kitô.

Giám mục Matthêô Nguyễn Văn Khôi)

Ngôn Sứ : Tranh diển tả tất cả 4 người  đều nhìn xuống thế gian: Đức Mẹ mặc áo tứ thân, đội khăn mỏ quạ, đứng trên quả địa cầu,ánh mắt “ Xin Vâng” luôn nhìn xuống hướng về nhân loại. Một tay bế Chúa Giêsu vào lòng, một tay còn lại đưa xuống cứu giúp những mảnh đời bất hạnh, những linh hồn đau khổ của kiếp phù sinh.Một sự hiện thân của ngôn sứ mang hình ảnh đặc thù của văn hóa bản địa, dân gian Việt Nam.

Tư Tế :  Chúa Giêsu trong vòng tay Mẹ hiền, là trung tâm của bức tranh với lo âu khổ hình thập giá, làm rớt dép nhưng vẫn cùng một lòng với Mẹ nhìn về thế gian, không nhìn ngược về  Tổng lảnh Thiên thần Gabriel đang cầm thập giá như xưa nữa. Hình ảnh này nói lên vì “lòng thương xót Chúa” đã quên mình, săn sàng “nhập thế” nhận lấy trách nhiệm của một tư tế đời đời.

Vương Đế : Tổng lảnh Thiên Thần Micael tay cầm ngọn giáo và Tổng lãnh thiên thần Gabriel tay cầm thập giá biểu tượng cho sự khổ nạn của Chúa Giêsu. Củng xin vâng theo thánh ý Chúa không nhìn về biểu tượng của khổ hình nữa mà cùng vói Mẹ nhìn xuống thế gian cứu giúp nhân loại. Từ hình ành hiện thân sẳn sàng cứu giúp của Mẹ, từ lòng thương xót của Chúa Giêsu, tất cả như nói lên mầu nhiệm cho những ai đã và đang loan báo Tin Mừng, vững tin rằng “Vương quốc yêu thương lý tưởng” đang thực sự hiện hữu ở trần gian này.

Con người là một thụ tạo, tạo nên biểu tượng và biểu tượng không minh nhiên nói rõ ra. Nó chỉ gợi lên cảm xúc và hội tụ lại ở tâm hồn của mổi người chúng ta. Những biểu tượng khác nhau này có lẽ, sẽ gợi ý cho chúng ta tiếp xúc với một câu chuyện lớn lao, đó là câu chuyện về Thiên Chúa và giúp mỗi người nhìn thấy mọi sự theo những cách khác biệt. Qua bức tranh Đức Mẹ Hằng Cứu Giúp Việt Nam  được vẻ  theo phong cách dân gian này, hy vọng chúng ta qua lăng kính của Kinh Thánh sẽ nhìn thấy. Con  người chỉ muốn khao khát ca ngợi Thiên Chúa và đặt mọi thứ vào chỗ hoàn thiện những điều của trong ánh sáng mới của Tân Phúc Âm Hóa.

Sài Gòn , ngày 15/6/2014

Hs. Peter Lê Hiếu